مجله سلامتی
ست تراکستومی
ست تراکستومی چیست؟
تراکستومی (Tracheostomy) یک روش پزشکی–جراحی است که در آن، پزشک یک سوراخ کنترلشده و دائمی یا موقت در قسمت جلویی گردن ایجاد میکند تا راه هوایی مستقیماً به نای (تراشه) باز شود. سپس یک لوله مخصوص به نام لوله تراکستومی در این مسیر قرار داده میشود تا عبور هوا به ریهها بهصورت مستقیم انجام گیرد.
به زبان سادهتر، تراکستومی یعنی:
ایجاد یک مسیر تنفسی جدید از راه گردن، زمانی که تنفس طبیعی از دهان و بینی امکانپذیر یا ایمن نیست.
تراکستومی چرا انجام میشود؟
تراکستومی یکی از مهمترین اقدامات پزشکی در مدیریت بیماران با مشکلات جدی تنفسی است. این روش زمانی انجام میشود که تنفس طبیعی از راه دهان و بینی بهطور موقت یا دائمی امکانپذیر، ایمن یا کافی نباشد. هدف اصلی از انجام تراکستومی، ایجاد یک راه هوایی پایدار، مطمئن و مستقیم به ریهها است تا اکسیژنرسانی بدن حفظ شود و جان بیمار به خطر نیفتد.
دلایل انجام تراکستومی را میتوان بهطور کلی در چند دسته اصلی بررسی کرد که در ادامه هر کدام بهصورت کامل توضیح داده میشوند.
1. انسداد یا تنگی راه هوایی فوقانی
یکی از شایعترین دلایل انجام تراکستومی، بسته شدن یا تنگ شدن مسیر هوایی بالایی است؛ یعنی مسیری که هوا از بینی و دهان وارد ریهها میشود.
این انسداد ممکن است به دلایل زیر ایجاد شود:
- تومورها یا سرطانهای ناحیه سر و گردن
- تورم شدید گلو یا حنجره
- عفونتهای شدید تنفسی
- واکنشهای آلرژیک خطرناک
- آسیبهای فیزیکی یا تصادف
- سوختگیهای ناحیه صورت و گردن
در چنین شرایطی، عبور هوا از مسیر طبیعی با خطر خفگی همراه است و تراکستومی بهعنوان یک راهحل سریع و نجاتبخش انجام میشود.
۲. نیاز به تهویه مکانیکی طولانیمدت
بسیاری از بیماران بستری در ICU نیاز دارند برای مدت طولانی به دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) متصل باشند. در ابتدا، این کار از طریق لولهای که از دهان یا بینی وارد نای میشود (انتوباسیون) انجام میگیرد.
- اما اگر این وضعیت طولانی شود:
- خطر آسیب به تارهای صوتی افزایش مییابد
- احتمال زخم و التهاب حنجره بالا میرود
- بیمار احساس ناراحتی شدیدتری دارد
در این شرایط، تراکستومی انجام میشود تا:
-
- راه هوایی پایدارتر ایجاد شود
- تهویه مکانیکی ایمنتر و راحتتر گردد
- احتمال عوارض ناشی از انتوباسیون طولانی کاهش یابد
۳. نارسایی شدید تنفسی
در برخی بیماریها، عملکرد ریهها به حدی کاهش مییابد که بدن قادر به دریافت اکسیژن کافی نیست. این وضعیت میتواند در اثر موارد زیر رخ دهد:
- بیماریهای مزمن ریوی
- عفونتهای شدید ریوی
- آسیب شدید به ریهها
- شرایط بحرانی تنفسی
در چنین مواردی، تراکستومی کمک میکند تا:
- اکسیژنرسانی مؤثرتر انجام شود
- فشار تنفسی از بیمار کاهش یابد
- فرآیند تنفس بهتر کنترل شود
۴. بیماریهای عصبی و عضلانی
برخی بیماریها باعث ضعف یا فلج عضلات تنفسی میشوند. در این بیماران:
- کنترل تنفس مختل میشود
- خطر تجمع ترشحات در ریه افزایش مییابد
- سرفه مؤثر وجود ندارد
از جمله این بیماریها:
- آسیبهای مغزی
- آسیب نخاعی
- سکتههای شدید
- بیماریهای تحلیلبرنده عضلات
در این شرایط، تراکستومی امکان:
- تخلیه آسانتر ترشحات
- تهویه مؤثر
- کاهش خطر خفگی
را فراهم میکند.
۵. کاهش سطح هوشیاری
بیمارانی که سطح هوشیاری پایینی دارند، معمولاً نمیتوانند:
- راه هوایی خود را حفظ کنند
- بهدرستی سرفه کنند
- ترشحات را تخلیه نمایند
در این شرایط، خطر آسپیراسیون (ورود ترشحات یا محتویات معده به ریهها) بسیار بالاست. تراکستومی باعث میشود:
- راه هوایی تحت کنترل باشد
- تنفس بیمار پایدار بماند
- خطر عفونت ریوی کاهش یابد
۶. تسهیل در ساکشن و تخلیه ترشحات
در برخی بیماران، ترشحات تنفسی زیاد و غلیظ است و بیمار قادر به خارج کردن آنها نیست. تجمع این ترشحات میتواند باعث:
- انسداد راه هوایی
- عفونت ریه
- کاهش اکسیژن خون
تراکستومی امکان ساکشن آسان و مؤثر ترشحات را فراهم میکند و به پاکسازی راههای هوایی کمک مینماید.
۷. کاهش آسیب به حنجره و تارهای صوتی
انتوباسیون طولانیمدت میتواند باعث:
- التهاب حنجره
- آسیب به تارهای صوتی
- تغییر صدا یا از بین رفتن آن
با انجام تراکستومی:
- فشار از روی حنجره برداشته میشود
- خطر آسیبهای دائمی کاهش مییابد
- بیمار راحتتر نفس میکشد
هدف اصلی از انجام تراکستومی
اهداف تراکستومی عبارتاند از:
-
- ایجاد راه هوایی پایدار و مطمئن
- بهبود اکسیژنرسانی به بدن
- کاهش فشار و آسیب به حنجره و تارهای صوتی
- امکان تهویه مکانیکی طولانیمدت
- تسهیل در تخلیه ترشحات تنفسی (ساکشن)
- افزایش راحتی بیمار در مراقبتهای طولانیمدت
ست تراکستومی شامل چه اقلامی است؟
ست تراکستومی مجموعهای از تجهیزات استریل و کاربردی است که برای مراقبت، تعویض و حفظ باز بودن راه هوایی بیماران دارای تراکستومی استفاده میشود. اقلام موجود در این ست ممکن است بسته به برند کمی متفاوت باشد، اما معمولاً شامل موارد زیر است:
کانولای تراکستومی (Tracheostomy Tube)
اصلیترین جزء ست که داخل نای قرار میگیرد و مسیر تنفس بیمار را باز نگه میدارد. این کانولا در سایزهای مختلف (بزرگسال و اطفال) عرضه میشود.
کانولای داخلی یا اینر کانولا (Inner Cannula)
داخل کانولای اصلی قرار میگیرد و برای تخلیه ترشحات و حفظ بهداشت مسیر تنفسی بهراحتی قابل خارج کردن و شستوشو یا تعویض است.
گاید یا ابتوراتور (Obturator)
وسیلهای راهنما که هنگام جاگذاری یا تعویض کانولا استفاده میشود تا ورود کانولا به نای با حداقل آسیب و درد انجام شود.
بند یا فیکساتور گردنی (Neck Strap / Tie)
برای ثابت نگهداشتن کانولا روی گردن بیمار و جلوگیری از جابهجایی یا خارج شدن ناگهانی آن بهکار میرود.
گاز استریل مخصوص تراکستومی
زیر کانولا قرار میگیرد تا ترشحات را جذب کرده و از تحریک، عفونت و آسیب پوست اطراف استوما جلوگیری کند.
ساکشن یا کاتتر ساکشن (در برخی ستها)
جهت تخلیه ترشحات راه هوایی و کمک به تنفس بهتر بیمار استفاده میشود.
درپوش یا کپ کانولا (Decannulation Cap / Plug)
برای بستن موقت کانولا در مراحل بهبودی یا تمرین تنفس طبیعی بیمار کاربرد دارد.
تراکستومی چگونه انجام میشود؟
تراکستومی معمولاً در اتاق عمل یا بخش ICU و تحت شرایط کاملاً استریل انجام میشود:
- برشی کوچک در جلوی گردن ایجاد میشود
- پوست و بافتهای زیرین کنار زده میشوند
- نای (تراشه) نمایان میشود
- سوراخی در دیواره نای ایجاد میگردد
- لوله تراکستومی داخل نای قرار داده میشود
- لوله با بند مخصوص ثابت میشود
این کار ممکن است:
- تحت بیهوشی عمومی
- یا در برخی شرایط خاص، تحت بیحسی موضعی
انجام شود.
لوله تراکستومی چیست و چه نقشی دارد؟
لوله تراکستومی وسیلهای است که داخل سوراخ ایجادشده در نای قرار میگیرد و وظیفه آن:
- عبور مستقیم هوا به ریهها
- حفظ باز بودن راه هوایی
- جلوگیری از بسته شدن مسیر تنفس
این لوله میتواند:
- کافدار یا بدون کاف
- تک کاناله یا دو کاناله
- موقت یا دائمی
باشد.
ست تراکستومی در چه شرایطی لازم میشود؟
تراکستومی زمانی انجام میشود که راه هوایی طبیعی بیمار نتواند بهطور مؤثر، ایمن یا پایدار وظیفه تنفس را انجام دهد. این روش یکی از مهمترین اقدامات نجاتبخش در پزشکی است و معمولاً در شرایطی به کار میرود که ادامه تنفس از طریق دهان و بینی برای بیمار خطرناک یا غیرممکن باشد.
شرایط نیاز به تراکستومی را میتوان به چند گروه اصلی تقسیم کرد که هر کدام نقش مهمی در تصمیمگیری پزشک دارند.
۱. انسداد راه هوایی فوقانی
هر عاملی که باعث بسته شدن یا تنگ شدن مسیر تنفس در ناحیه دهان، حلق یا حنجره شود، میتواند نیاز به تراکستومی ایجاد کند.
مهمترین علل:
- تومورها و سرطانهای سر و گردن
- تورم شدید حنجره یا گلو
- عفونتهای پیشرفته تنفسی
- واکنشهای آلرژیک شدید
- خونریزیهای شدید راه هوایی
- سوختگیهای ناحیه صورت و گردن
- اجسام خارجی غیرقابل خارج کردن
در این شرایط، تراکستومی راهی سریع برای جلوگیری از خفگی و مرگ بیمار است.
۲. نیاز به تهویه مکانیکی طولانیمدت
در بیماران بستری در ICU که نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی دارند، اگر:
- مدت انتوباسیون طولانی شود
- امکان جدا کردن بیمار از دستگاه وجود نداشته باشد
- تراکستومی انتخاب مناسبتری نسبت به ادامه انتوباسیون است.
دلایل این انتخاب:
- کاهش آسیب به تارهای صوتی
- کاهش ناراحتی بیمار
- سهولت مراقبتهای تنفسی
- کاهش خطر عفونتهای راه هوایی
۳. نارسایی شدید تنفسی
در برخی بیماریها، ریهها توانایی تأمین اکسیژن کافی را از دست میدهند.
مانند:
- بیماریهای مزمن ریوی پیشرفته
- عفونتهای شدید ریوی
- نارسایی حاد تنفسی
- آسیبهای شدید به ریهها
در این شرایط، تراکستومی کمک میکند تا تنفس بیمار کنترلشده، مؤثر و پایدار باشد.
۴. کاهش سطح هوشیاری
بیمارانی که سطح هوشیاری آنها کاهش یافته است:
- نمیتوانند راه هوایی خود را حفظ کنند
- قادر به سرفه مؤثر نیستند
- خطر ورود ترشحات یا محتویات معده به ریهها (آسپیراسیون) در آنها بالاست
در این بیماران، تراکستومی باعث:
- حفظ ایمنی راه هوایی
- کاهش خطر عفونت ریوی
- کنترل بهتر تنفس
میشود.
۵. بیماریهای عصبی و عضلانی
برخی بیماریها باعث ضعف یا فلج عضلات تنفسی میشوند.
مانند:
- آسیب نخاعی
- سکتههای شدید
- بیماریهای تحلیلبرنده عضلات
- آسیبهای شدید مغزی
در این شرایط:
- تنفس خودبهخودی مختل میشود
- تخلیه ترشحات مشکلدار است
- تراکستومی امکان تنفس ایمن و تخلیه ترشحات را فراهم میکند.
۶. تجمع شدید ترشحات تنفسی
در بیمارانی که:
- ترشحات غلیظ دارند
- توانایی سرفه ندارند
- دچار بیماریهای ریوی یا عصبی هستند
تجمع ترشحات میتواند باعث انسداد راه هوایی و عفونت شود. تراکستومی:
- ساکشن ترشحات را آسانتر میکند
- از انسداد راه هوایی جلوگیری میکند
۷. پیشگیری از آسیب به حنجره در درمانهای طولانی
انتوباسیون طولانیمدت میتواند باعث:
- التهاب حنجره
- زخم تارهای صوتی
- تغییر دائمی صدا
در چنین شرایطی، پزشکان برای پیشگیری از آسیبهای طولانیمدت، تراکستومی را ترجیح میدهند.
۸. شرایط اورژانسی و تهدیدکننده حیات
در برخی موارد، تراکستومی بهصورت اورژانسی انجام میشود:
- خفگی شدید
- انسداد ناگهانی راه هوایی
- آسیب شدید گردن
- تورم سریع گلو
در این شرایط، تراکستومی تنها راه نجات جان بیمار است.
آیا بیمار با تراکستومی میتواند صحبت کند؟
در حالت عادی، صحبت کردن دشوار است؛ اما:
- با استفاده از دریچههای گفتاری مخصوص
- یا لولههای خاص تراکستومی
در بسیاری از بیماران، امکان صحبت کردن تا حدی وجود دارد.
جمعبندی ساده و کاربردی
ست تراکستومی یکی از تجهیزات حیاتی در مدیریت راه هوایی بیماران است که کیفیت، استریل بودن و استاندارد بودن آن نقش مستقیمی در ایمنی بیمار دارد.
این محصول در حال حاضر با کیفیت تضمینشده در سایت کیوانمد موجود بوده و امکان خرید آنلاین آن فراهم است. همچنین در صورت نیاز، متقاضیان میتوانند پیش از خرید از مشاوره تخصصی و پشتیبانی تلفنی کیوانمد استفاده کرده و با اطمینان کامل انتخاب خود را انجام دهند.
برای دریافت مشاوره و ثبت سفارش، مراجعه به سایت کیوانمد یا تماس با کارشناسان فروش امکانپذیر است.